Netwerk

WebSocket

WebSockets maken het mogelijk om tegelijk te sturen en te ontvangen via één verbinding. In plaats van losse HTTP-requests houd je een permanente verbinding. Toepassingen: chat, live updates, gaming en samenwerken in dezelfde documenten. De handshake verloopt via HTTP (Upgrade-header), daarna volgt het WebSocket-protocol. Poorten 80/443.

A

Netwerk

Cross-Origin Resource Sharing

CORS laat een server aangeven welke externe domeinen toegang tot resources krijgen. Door de Same-Origin Policy blokkeert de browser standaard cross-origin requests. CORS-headers (zoals Access-Control-Allow-Origin) maken uitzonderingen mogelijk. Nodig voor publieke API's, CDN-assets en microservices. Complexe verzoeken doen een preflight (OPTIONS) request voor de daadwerkelijke request.

A

Netwerk

HTTP/3

HTTP/3 is de nieuwste versie, gebaseerd op QUIC (UDP i.p.v. TCP). Voordelen: snellere setup, beter bij packet loss, ingebouwde encryptie en blokkeert niet door vertraagde datapakketten. Het wordt nog uitgerold, maar werkt al op veel plekken en is handig voor mobiel internet.

AAA

Netwerk

Mail Exchange Record

Een MX-record specificeert welke mailservers e-mail accepteren voor een domein. Prioriteit (lager = belangrijker) maakt fallback mogelijk. Voorbeeld: example.com MX 10 mail.example.com.Meerdere records zorgen voor extra zekerheid: als één server uitvalt, neemt een andere het over. Configureer samen met SPF, DKIM en DMARC.

AA

Netwerk

Reverse Proxy

Een reverse proxy ontvangt clientverzoeken en stuurt ze door naar backendservers, als één centraal toegangspunt. Toepassingen zijn load-balancing, caching, SSL-terminatie, beveiliging (backends afschermen) en compressie. Clients zien de backend niet. Voorbeelden: Nginx, HAProxy, Varnish.

AAA

Netwerk

Domain Name System

DNS is het systeem dat domeinnamen (example.com) vertaalt naar IP-adressen (93.184.216.34) - het telefoonboek van het internet. Componenten zijn resolvers, gezaghebbende nameservers en rootservers. Caching versnelt vervolgrequests. DNS is cruciale infrastructuur en een aanvalsvector.

A

Netwerk

HTTP/2

HTTP/2 is een nieuwe versie, gericht op performance. Hiermee kun je meerdere verzoeken tegelijk over één verbinding sturen, headers kleiner maken, de server dingen laten pushen en data efficiënter versturen. Het is compatible met HTTP, wordt breed ondersteund en is merkbaar sneller.

AA

Netwerk

Internet Message Access Protocol

IMAP is het protocol voor toegang tot en beheer van e-mail op de server. Berichten blijven op de server, in tegenstelling tot POP3 dat berichten downloadt. Functies: mappen, flags, zoeken en synchronisatie over meerdere apparaten. Poorten: 143 (plain) en 993 (SSL). Moderne, efficiënte keuze.

AA

Netwerk

Text Record

Een TXT-record slaat willekeurige tekst op in DNS, vaak machineleesbare data. Toepassingen zijn SPF (afzenderverificatie), DKIM (handtekeningen), domeinverificatie en DMARC-beleid. Het formaat is flexibel (key=value of plain text). Meerdere TXT-records zijn toegestaan.

AAA

Netwerk

Transport Layer Security

TLS is de moderne opvolger van SSL voor veilige communicatie. Actuele versies zijn 1.2 en 1.3. De handshake bepaalt algoritmes, sessiesleutels en serverauthenticatie (certificaat). Toepassingen: HTTPS, e-mail (SMTPS/IMAPS) en VPN's. 'SSL-certificaat' verwijst feitelijk naar TLS.

AA

Netwerk

Canonical Name Record

Een CNAME-record maakt een alias van één domeinnaam naar een andere (de canonieke naam). Voorbeeld: www.example.com - example.com. Je kunt voor één naam alleen een CNAME-record hebben, niet samen met andere records. Gebruik het voor subdomeinen of CDN-configuraties, niet voor het rootdomein.

AAA

Netwerk

Proxy Server

Een proxyserver stuurt verzoeken namens clients door: de client verbindt met de proxy, de proxy met het doel. Toepassingen zijn anonimiteit (IP verbergen), contentfiltering, caching, toegangscontrole en het omzeilen van geoblokkades. Typen: forward (client-side), reverse (server-side) en transparant/anoniem/elite.

AA

Netwerk

Simple Mail Transfer Protocol

SMTP is het protocol voor het verzenden en doorsturen van e-mail tussen mailservers. Poorten: 25 (onversleuteld), 587 (TLS) en 465 (SSL, legacy). Het is een push-protocol en stuurt mail van client naar server en tussen servers. Authenticatie is vereist. Combineer met IMAP/POP3.

AA

Netwerk

Virtual Private Network

Een VPN creëert een versleutelde tunnel tussen een apparaat en een VPN-server, waarbij al het verkeer via die server loopt. Voordelen: privacy, beveiliging op publieke wifi en het omzeilen van geoblokkades. Typen: remote access (gebruiker-naar-netwerk) en site-to-site (netwerk-naar-netwerk). Protocollen: OpenVPN, WireGuard en IKEv2.

A

Netwerk

HyperText Transfer Protocol

HTTP regelt de uitwisseling van gegevens op het hoogste niveau van het netwerkmodel voor webcommunicatie. Het volgt een request-response-model: een client doet een request en de server antwoordt. Methodes zijn o.a. GET, POST, PUT en DELETE. HTTP is stateless en gebruikt headers voor metadata. Versies: 1.1, 2 en 3.

A

Netwerk

Secure File Transfer Protocol

SFTP is een veilig bestandsoverdrachtprotocol over SSH (poort 22). Commando's en data zijn versleuteld. Het is niet 'FTP over SSL' (dat is FTPS). SFTP biedt authenticatie, encryptie en integriteit en is de voorkeursoptie voor veilige overdracht.

AAA

Netwerk

Port

Een poort is een virtueel eindpunt voor netwerkverbindingen, genummerd 0-65535. Bekende poorten zijn: 80 (HTTP), 443 (HTTPS), 22 (SSH), 21 (FTP), 25 (SMTP), 3306 (MySQL) en 5432 (PostgreSQL). Er zijn well-known (0-1023), geregistreerde (1024-49151) en dynamische (49152-65535) poorten. Notatie: IP:poort (bijv. 192.168.1.1:8080).

A

Netwerk

Internet Protocol Address

Een IP-adres is het numerieke label van een apparaat op een netwerk. IPv4 is 32-bit (bijv. 192.168.1.1) en schaars, IPv6 is 128-bit (bijv. 2001:0db8:85a3:...) en praktisch onbeperkt. Er zijn publieke (via internet bereikbare) en privé (alleen lokaal) IP-adressen. Je krijgt ze vast (statisch) of automatisch (dynamisch via DHCP) toegewezen.

A

Netwerk

Secure Sockets Layer

SSL (Secure Sockets Layer) was het eerste veelgebruikte protocol voor versleutelde communicatie op het web. Het zorgde ervoor dat data tussen browser en server versleuteld werd verstuurd, zodat niemand het verkeer kon meelezen of aanpassen. Door ernstige kwetsbaarheden is SSL volledig vervangen door TLS, maar de term 'SSL' wordt informeel nog steeds gebruikt, bijvoorbeeld in 'SSL-certificaat'. Gebruik altijd TLS 1.2 of hoger.

A

Netwerk

File Transfer Protocol

FTP is het standaardprotocol voor bestandsoverdracht over TCP tussen client en server. Het is onversleuteld (credentials in plain text) en onveilig voor modern gebruik. Poort 21 (commando's) en 20 (data). Voor internetgebruik liever SFTP/FTPS.

A

Netwerk

Uniform Resource Identifier

Een URI is een generieke identifier voor resources en een breder begrip dan URL. Typen zijn URL (locatiegebaseerd) en URN (naamsgebaseerd). Voorbeeld URN: urn:isbn:0-486-27557-4. Alle URL's zijn URI's, maar niet andersom.

A

Netwerk

Secure Shell

SSH is een cryptografisch protocol voor veilige remote access en het uitvoeren van commando's op servers. Het vervangt het onveilige Telnet. Toepassingen zijn serverbeheer, bestandsoverdracht (SCP/SFTP) en tunneling. Authenticatie via wachtwoord of key-based (veiliger). Poort 22. Voorbeeld: ssh user@server.com.

AA

Netwerk

Domain Name System Security Extensions

DNSSEC voegt digitale handtekeningen toe aan DNS-records om te controleren of antwoorden echt van de juiste nameserver komen. Hiermee wordt voorkomen dat aanvallers DNS-antwoorden vervalsen en bezoekers doorsturen naar nep-websites (DNS-spoofing). DNSSEC bevestigt de herkomst en integriteit van DNS-gegevens, maar versleutelt het verkeer zelf niet.

AAA

Netwerk

Address Record

Een A-record koppelt een (sub)domein aan een IPv4-adres. Voorbeeld: example.com - 93.184.216.34. Het is het meest voorkomende DNS-record. De TTL bepaalt de cacheduur. Meerdere A-records maken load-balancing over verschillende servers mogelijk.

AA

Netwerk

Time To Live

TTL bepaalt hoe lang een DNS-record in de cache mag worden opgeslagen voordat het opnieuw moet worden bevraagd bij de nameserver die de records voor het domein beheert. Uitgedrukt in seconden (meestal 300-86400). Lagere TTL-waarden zorgen voor snellere propagatie van wijzigingen, hogere waarden verminderen DNS-queries. Belangrijk bij domeinmigratie.

AA

Netwerk

Post Office Protocol 3

POP3 downloadt e-mail van de server naar één apparaat. Het is simpel: verbinden, downloaden en eventueel van de server verwijderen. Poorten: 110 (plain) en 995 (SSL). POP3 is verouderd, IMAP heeft de voorkeur. Gebruik POP3 voor offline toegang op één apparaat of beperkte serveropslag.

AA

Netwerk

Content Delivery Network

Een CDN is een wereldwijd netwerk van servers dat content vanaf de dichtstbijzijnde locatie levert. Voordelen zijn: snellere laadtijden, minder origin-load, DDoS-mitigatie en wereldwijde dekking. Het cachet vooral statische assets zoals afbeeldingen, CSS, JS en video's.

A

Netwerk

IPv6 Address Record

Een AAAA-record koppelt een (sub)domein aan een IPv6-adres (128-bit i.p.v. 32-bit). Voorbeeld: example.com - 2606:2800:220:1:248:1893:25c8:1946.IPv6 wordt meer gebruikt omdat er steeds minder IPv4-adressen zijn. Dual-stack gebruikt zowel A- als AAAA-records.

AAA

Netwerk

File Transfer Protocol Secure

FTPS is FTP met SSL/TLS-versleuteling. Werkwijzen: Explicit (FTPES, verbinding upgraden) en Implicit (vanaf het begin versleuteld). Poorten zijn 21 (explicit) en 990 (implicit). Het is complexer dan SFTP (gescheiden command/data-kanalen, firewall-issues) en minder gebruikelijk. Kies SFTP tenzij legacy dit verhindert.

AAA

Netwerk

HyperText Transfer Protocol Secure

HTTPS is HTTP over TLS/SSL-versleuteling. Data tussen browser en server is versleuteld en beschermd tegen onderschepping en manipulatie. Het biedt encryptie (privacy), authenticatie (serveridentiteit) en integriteit. Draait op poort 443.

A

Netwerk